ปราจีนบุรี รายงานพิเศษ : ลุกฮือต้าน “EEC ปราจีน” เปิดโปง “เมืองหลังบ้าน” เมื่อเศรษฐกิจหมุนเวียนกลายเป็นถังขยะพิษ!
ปราจีนบุรี รายงานพิเศษ : ลุกฮือต้าน “EEC ปราจีน” เปิดโปง “เมืองหลังบ้าน” เมื่อเศรษฐกิจหมุนเวียนกลายเป็นถังขยะพิษ!
ชาวปราจีนฯ กว่า 500 คนบุกลาน ร.5 ชู 5 คำขาด “หยุด EEC-ไล่ทุนเทา” จี้ “อนุทิน-ผู้ว่าฯ ใหม่” เลิกเป็นทาสกลุ่มทุน!
เดือดระอุกลางเมืองปราจีนบุรี! เมื่อวานนี้ (15 พฤศจิกายน) บริเวณหน้าลานพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 5 (ศาลากลางจังหวัดปราจีนบุรีหลังเก่า) ถนนปราจีนอนุสรณ์ ต.หน้าเมือง อ.เมือง จ.ปราจีนบุรี กลุ่มภาคประชาชน “ปราจีนเข้มแข็ง” และ “กลุ่มปราจีนไม่เอาขยะ” นำโดย นายสุนทร คมคาย ประธานอาสาสมัครพิทักษ์สิ่งแวดล้อม อ.กบินทร์บุรี, กำนันประภาส รักศรี กำนัน ต.บ่อทอง อ.กบินทร์บุรี และ นายเก่ง แกนนำกลุ่มปราจีนไม่เอาขยะ พร้อมมวลชนชาวปราจีนบุรีกว่า 500 คน รวมตัวจัดกิจกรรม “ปราจีนต้องรอด : หยุด EEC ปราจีนบุรี” ตั้งแต่เวลา 10.00 – 16.30 น. คัดค้านการลากปราจีนบุรีเข้าเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) และทวงถามความรับผิดชอบแก้ปัญหากากอุตสาหกรรมที่เน่าเฟะสะสม โดยมี นายสัญญา นามี รอง ผวจ.ปราจีนบุรี (ผู้แทนนายชนาธิป โคกมณี รอง ผวจ. รักษาราชการแทน ผวจ.ปราจีนบุรี), พล.ต.ต.ไพฑูรย์ พิทักษ์ธรรม ผบก.ภ.จว.ปราจีนบุรี และ พ.ต.อ.ศุภฤกษ์ อยู่ไพร ผกก.สภ.เมืองปราจีนบุรี นำกำลังดูแลความสงบเรียบร้อย
ตลอดทั้งวัน แกนนำสลับขึ้นเวทีแฉความเจ็บปวดตลอด 2-3 ปีที่ผ่านมา ชาวบ้านต้องวิ่งไล่ตามปัญหากากพิษกันเอง โดยเฉพาะใน อ.กบินทร์บุรี และ อ.ศรีมหาโพธิ ที่โรงงานผุดเป็นดอกเห็ด ซ้ำเติมวิกฤตอุทกภัยครั้งประวัติศาสตร์และมลพิษจากโรงงานคัดแยกขยะ-บ่อฝังกลบใกล้ชุมชนและแหล่งน้ำ อย่าง ต.เขาไม้แก้ว แต่รัฐกลับไร้ทางออกที่เป็นรูปธรรม ขณะที่ผู้มีอิทธิพลและรัฐบาลบางส่วนกลับดัน EEC เข้ามาซ้ำเติมชาวบ้าน
กระทั่งเวลา 16.30 น. นายสุนทร คมคาย และตัวแทนกลุ่มอ่านแถลงการณ์ส่งตรงถึงผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรีคนใหม่ และ นายอนุทิน ชาญวีระกูล นายกรัฐมนตรี ที่ผู้ชุมนุม-ชาวปราจีนฯร่วมรับฟังกันเนืองแน่น โดยฟาดแรงถึงผู้ว่าฯ คนใหม่ว่าต้องเป็น “พ่อเมือง” ไม่ใช่ผู้รับใช้กลุ่มทุน ต้องเป็นกำแพงปกป้องลมหายใจชาวบ้าน ไม่ใช่ก้มหัวเปิดทางให้ทุนสีเทาสูบเลือดสูบเนื้อทิ้งซากความพินาศไว้ให้ลูกหลาน ก่อนยื่น 5 คำขาด ดังนี้
1. หยุด EEC ปราจีนบุรี : ยุติการผลักดัน EEC ใน จ.ปราจีนบุรี ที่จะเปลี่ยนผังเมืองและทำลายวิถีชีวิตดั้งเดิมของชุมชน
2. ปิดโรงงานมลพิษถาวร : สั่งปิดโรงงานที่สร้างมลพิษและละเมิดกฎหมายสิ่งแวดล้อมอย่างถาวร
3. เอากากขยะพิษออกไป : เร่งขนย้ายกากอุตสาหกรรมและสารเคมีอันตรายทั้งหมดออกนอกพื้นที่โดยเร็วที่สุด
4. ฟื้นฟูและเยียวยาชุมชน : ฟื้นฟูดิน น้ำ อากาศ ให้กลับมาสมบูรณ์ พร้อมเยียวยาสุขภาพและอาชีพอย่างเป็นธรรม
5. ไม่เอาทุนเทา : กวาดล้างทุนสีเทาและผู้มีอิทธิพลเบื้องหลังการลักลอบทิ้งกากพิษและโรงงานเถื่อนให้สิ้นซาก
พร้อมประกาศลั่นเรียกร้องให้คนไทยทั้งประเทศร่วมกัน ยกเลิก พ.ร.บ. EEC และย้ำว่า “ประเทศไทยไม่ใช่ถังขยะของโลก” ต้องแบนการนำเข้าขยะพิษจากต่างประเทศถาวร ชาวปราจีนฯ ไม่ได้ต้านความเจริญ แต่ไม่เอาการพัฒนาที่เหยียบหัวใจประชาชน!
ผู้สื่อข่าวรายงานต่อไปว่า บนเสียงตะโกนของชาวปราจีนฯ ไม่ใช่เรื่องเพ้อฝัน แต่มีหลักฐานเชิงประจักษ์ตอกย้ำ จากผลการศึกษาฉบับล่าสุดโดย EEC Watch และ Land Watch Thai ภายใต้การสนับสนุนของ สสส. และสถาบันธรรมรัฐเพื่อการพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อม (GSEI) ที่ชี้ชัดว่า “ปราจีนบุรี” อดีตอู่ข้าวอู่น้ำและฐานเกษตรอินทรีย์ กำลังถูกแปรสภาพเป็น “เมืองหลังบ้านของ EEC” (Backyard of EEC) เพื่อรองรับกากอุตสาหกรรมล้นระบบและขยะพิษข้ามชาติ
ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก เผยความจริงที่น่าตกใจว่า พื้นที่ EEC ก่อกากอุตสาหกรรมรวมสูงถึง 6.03 ล้านตันต่อปี (แบ่งเป็นไม่อันตราย 4.45 ล้านตัน/ปี และอันตราย 1.57 ล้านตัน/ปี) แต่กลับมีศักยภาพบำบัดกำจัดในพื้นที่ EEC ได้เพียง 2.76 ล้านตันต่อปี เท่านั้น ทำให้เกิดกากส่วนเกินมหาศาลถึง 3.26 ล้านตันต่อปี ที่ถูกผลักออกมานอกเขต
เมื่อต้นทุนที่ดินถูกกว่าและทำเลเชื่อมต่อกัน อ.กบินทร์บุรี และ อ.ศรีมหาโพธิ จึงกลายเป็นสมรภูมิรองรับกากพิษ สถิติ ณ วันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2569 ระบุว่า ปราจีนบุรีมีโรงงานรวม 930 ใบอนุญาต กระจุกอยู่ในสองอำเภอนี้ถึง 750 ใบอนุญาต หรือ ร้อยละ 80.64 เฉพาะโรงงานจัดการกากอุตสาหกรรม ลำดับที่ 101 (ปรับคุณภาพของเสียรวม), 105 (คัดแยก/ฝังกลบ) และ 106 (รีไซเคิล) มีสูงถึง 126 ใบอนุญาต (และหากนับรวมที่ยังไม่แจ้งประกอบการและสืบค้นไม่พบข้อมูลจะมีสูงถึง 155 ใบอนุญาต) โดยโรงงานคัดแยกและฝังกลบ (105) ครองแชมป์อันดับ 1 ของจังหวัดถึง 70 ใบอนุญาต
ชนวนเหตุสำคัญที่ทำให้มลพิษบุกยึดพื้นที่สีเขียวและชุมชน คือ คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ที่งดเว้นการบังคับใช้กฎหมายผังเมือง ทำให้โรงงานกำจัดของเสียเข้าไปตั้งในพื้นที่เกษตรกรรมและชุมชนได้โดยไม่ต้องผ่านการรับฟังความคิดเห็นอย่างมีความหมาย ผลการศึกษาพบว่า ใบอนุญาตโรงงาน 101, 105 และ 106 ในปราจีนบุรีมากถึง ร้อยละ 67.74 (105 ใบอนุญาต) คลอดออกมาจากคำสั่งนี้ แม้สภาฯ จะลงมติยกเลิกและมีผลบังคับใช้เมื่อปลายปี 2568 แต่โรงงานที่ได้รับอนุญาตไปแล้วได้กลายเป็น “มรดกทางมลพิษ” ที่ถอนรากยาก
ยิ่งหลังต้นปี 2561 ที่จีนแบนการนำเข้าขยะรีไซเคิล กลุ่มทุนจีนสีเทาก็หอบเงินหอบขยะข้ามน้ำข้ามทะเลมาตั้ง “นิคมศูนย์เหรียญ” ในไทย ใช้ใบอนุญาต 105 และ 106 เป็นฉากหน้า รับค่าจ้างกำจัดและนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์จากต่างประเทศมาสกัดโลหะมีค่า (ทองคำ ทองแดง) ส่งกลับประเทศ แล้วทิ้ง “กากสุดท้าย” เต็มไปด้วยสารพิษไว้บนแผ่นดินไทย โดยมองว่าค่าปรับตามกฎหมายไทยเป็นแค่ “ต้นทุนธุรกิจ” ที่คุ้มจะจ่าย
จากการสำรวจภาคสนาม พบการลักลอบทิ้ง แปรรูป และกองเก็บกากอุตสาหกรรม (หลักๆ เป็นกากยิปซัม 45% ขี้เถ้า/ฝุ่นดำ 20% และขยะอิเล็กทรอนิกส์ 15%) กระจายใกล้ชุมชนในระยะเพียง 300 เมตร ถึง 1.5 กิโลเมตร ผ่านกลวิธีสุดแสบ:
• กลลวง “ดินฟรี ปุ๋ยฟรี” : นายหน้าหลอกเกษตรกรและผู้สูงอายุให้นำ “ดินลูกรัง” มาถมที่ฟรี แต่ความจริงคือเทกากตะกอนอุตสาหกรรมและสายไฟบดลงดิน ทำให้ที่ดินเสื่อมสภาพถาวรและชาวบ้านตกเป็นผู้ต้องหาร่วมโดยไม่รู้ตัว
• แจ้งรับฟังความเห็น “ไม่ตรงแปลง” : พบความพิรุธในกระบวนการขออนุญาต เช่น กรณี บริษัท เวสต์ 2 เอ็นเนอร์ยี่ จำกัด ติดประกาศรับฟังความเห็นบนโฉนดที่ดินเลขที่ 24464 ขนาด 35 ตารางวา ใน ต.เมืองเก่า แต่กลับไปตั้งโรงงานฝังกลบจริงบนโฉนดเลขที่ 29964 เนื้อที่ 62-1-64 ไร่ ใน ต.ลาดตะเคียน (และโฉนด 18778 เนื้อที่ 43-0-47 ไร่ ที่แจ้งรับฟังความเห็นผิดประเภทและไม่ตรงแปลง) หรือกรณี บริษัท พีแอล กรีน เวิลด์ 2020 จำกัด ที่แจ้งรับฟังความเห็นบนโฉนดเลขที่ 9495 (17 ไร่ 2 งาน) สภาพเป็นหนองน้ำ แต่ไปตั้งโรงงานจริงบนโฉนดเลขที่ 14652 (21 ไร่)
• อาณาจักรปิดท้าทายอำนาจรัฐ : กรณี บริษัท ที แอนด์ ที เวสท์ แมเนจเม้นท์ 2017 จำกัด ใน อ.ศรีมหาโพธิ ถูกตรวจพบขยะอิเล็กทรอนิกส์นำเข้าผิดกฎหมายกว่า 3,000 ตัน และถูกเพิกถอนใบอนุญาตไปแล้วในเดือนกันยายน 2567 แต่ยังลักลอบเดินเครื่องจักรต่อ ถึงขั้นใช้รถแบ็กโฮขุดร่องดินลึก 1-2 เมตรขวางหน้าประตูโรงงาน และใช้อุปกรณ์ตัดสัญญาณโทรศัพท์และโดรนสกัดเจ้าหน้าที่รัฐ จนกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) ต้องรับเป็นคดีพิเศษ
งานวิจัยร่วมระหว่างมูลนิธิบูรณะนิเวศ (EARTH) และสมาคมอาร์นิก้า (สาธารณรัฐเช็ก) ตรวจพบ สารมลพิษตกค้างยาวนาน (POPs) และไดออกซิน ในไข่เป็ดไล่ทุ่งรอยต่อปราจีนบุรี-ฉะเชิงเทรา สูงเกินมาตรฐานความปลอดภัยของสหภาพยุโรป (EU) ถึง 24 เท่า (และ dl-PCB สูงเกิน 14 เท่า) สูงเป็นอันดับ 2 ที่เคยพบในไทย ซ้ำร้ายเมื่อแกนนำชาวบ้านอย่าง นายสุเมธ เหรียญพงษ์นาม ลุกขึ้นร้องเรียนเรื่องกลิ่นเหม็นสารเคมี กลับถูกเอกชนฟ้องปิดปาก (SLAPP) เรียกค่าเสียหายสูงถึง 50 ล้านบาท แถมยังเจอทั้งระเบิดปิงปองและลอบยิงข่มขู่ จนองค์กรสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศต้องหอบเรื่องร้องเรียนต่อสหประชาชาติ (UNOHCHR)
งานศึกษาฉบับนี้เสนอทางออกเชิงโครงสร้างเพื่อหยุดยั้ง “ความรุนแรงเชิงโครงสร้าง” ที่ผลักภาระต้นทุนสุขภาพและทำลายฐานเกษตรอินทรีย์ (ทุเรียน-ส้มโอ GI) ให้ชาวบ้านแบกรับ ดังนี้:
1. ยกระดับเป็นวาระความมั่นคงและอุดช่องโหว่กฎหมาย : หนุนกลไก กอ.รมน. และ 12 หน่วยงานหลัก ใช้กฎหมายฟอกเงินยึดทรัพย์กลุ่มทุนสีเทา เร่งผลักดัน ร่าง พ.ร.บ. รายงานการปล่อยและเคลื่อนย้ายสารมลพิษ (PRTR) เปิดเผยข้อมูลพิกัดสารพิษให้ประชาชนตรวจสอบได้ ร่าง พ.ร.บ. จัดการกากอุตสาหกรรม กฎหมาย EPR และบังคับใช้ หลักประกันทางการเงิน (Financial Assurance) ให้โรงงาน 105 และ 106 วางเงินประกันความเสียหายล่วงหน้าเพื่อให้รัฐฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมได้ทันที
2. จัดระเบียบ EEC ใหม่ : บังคับนิคมอุตสาหกรรมใน 3 จังหวัด EEC เดิมต้องมีศูนย์บำบัดกำจัดกากของเสียของตนเองให้เพียงพอ ลดการส่งออกมลพิษข้ามจังหวัด กำหนดให้โรงงาน 101, 105 และ 106 ต้องตั้งในนิคมอุตสาหกรรมเท่านั้น และประกาศให้ อ.ศรีมหาโพธิ และ อ.กบินทร์บุรี เป็นเขตควบคุมมลพิษ
3. เสริมพลังพลเมืองผ่าน “ปราจีนร่วมสร้าง” : ให้ภาคประชาชนมีสัดส่วนไม่ต่ำกว่า 1 ใน 3 ในคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมจังหวัด พัฒนาฐานข้อมูลชุมชน (GIS) เฝ้าระวังพื้นที่เสี่ยง และผลักดัน “ธรรมนูญปราจีนบุรีแห่งความสุข” ปกป้องน้ำและเกษตรอินทรีย์ให้กลับมาเป็นหัวใจของการพัฒนาจังหวัด
4.
(อ้างอิง: สมนึก จงมีวศิน, พรพนา ก๊วยเจริญ, เฉลิมชัย วัดจัง, ธันยาภัทร์ ดอกผล และ สุเมธ เหรียญพงษ์นาม. ปราจีนบุรี : เมืองหลังบ้าน EEC การบริหารจัดการปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพจากกากอุตสาหกรรมในระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) แบบบูรณาการทุกภาคส่วน ผ่านกระบวนการศึกษาลักษณะพื้นที่ ประเภทที่ดิน และรูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินในการกองเก็บ แปรรูป และทิ้งกากอุตสาหกรรม ที่มาจากโรงงานผู้ก่อกำเนิดและผู้กำจัดกากอุตสาหกรรมในจังหวัดปราจีนบุรี. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ : จรัลสนิทวงศ์การพิมพ์ จำกัด, พฤษภาคม 2569. (จัดทำโดย EEC Watch และ Land Watch Thai; สนับสนุนโดย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และ สถาบันธรรมรัฐเพื่อการพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อม). ISBN: 978-616-631-822-7.)
###มานิตย์ สนับบุญ รายงาน/ณัฐนันท์ – ภาพ /ปราจีนบุรี###

