สกลนคร กู่พันนาอีกหนึ่งร่องรอยอารยกธรรมขอมโบราณ
ริมถนนสกลนคร-อุดรธานี
ที่เป็นที่ตั้งของบ้านพันนา ต.พันนา อ.สว่างแดนดิน จ.สกลนคร และยังเป็นที่ตั้งของกู่พันนา หรือปราสาทขอมบ้านพันนา ซึ่งเป็นมรดกทางประวัติศาสตร์ ที่คงเหลือไว้ซึ่งร่องรอยแห่งอารยธรรมขอมโบราณนับพันปี ปูชนียสถานที่ทรงคุณค่า ในจำนวนปราสาทขอมที่มีอยู่หลายแห่งในพื้นที่ จ.สกลนคร อาทิ ปราสาทพระธาตุภูเพ็ก ปราสาทพระธาตุดูม ปราสาทพระธาตุนารายณ์เจงเวง ปราสาทขอมบ้านพันนา หรือ กู่พันนา อยู่ห่างจากตัวอำเภอสว่างแดนดิน 11 กิโลเมตร และห่างจากตัวเมืองสกลนคร 70 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 4 ไร่เศษอยู่กลางทุ่งนา และพื้นที่บริเวณนี้ก็เป็นนาดินร่วนด้วย มันจึงทำให้เราแปลกใจอยู่ไม่น้อยว่า คนในยุคโบราณขนเอาหินศิลาแลงเหล่านี้มาสร้างปราสาทได้อย่างไร ซึ่งเป็นที่น่าอัศจรรย์ยิ่งนัก
ปราสาทขอมบ้านพันนา ประกอบด้วย “ปราสาทประธาน” ทรงสี่เหลี่ยมก่อมุข มียอดเดียว ก่อด้วยศิลาแลง ตั้งอยู่ทางด้านหน้า คือด้านทิศตะวันออก และ “วิหาร” ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ รอบปราสาทล้อมด้วยกำแพงศิลาแลง มีโคปุระหรือซุ้มประตูขนาดใหญ่อยู่ทางด้านทิศตะวันออก นอกกำแพงด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้มีสระน้ำ ที่ภาษาขอมเรียกว่า”บาราย” ซึ่งบารายมีลักษณะเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า กรุด้วยศิลาแลงเป็นชั้น ๆ โดยชาวบ้านบอกว่ามีน้ำขังตลอดทั้งปี
โบราณสถานแห่งนี้ สร้างขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 18 ซึ่งอยู่ในช่วง พ.ศ. 1701-1800 สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 แห่งอาณาจักรขอมค่ะ โดยสร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นศาสนสถานประจำสถานพยาบาล หรือที่เรียกว่าอโรคยศาล
กรมศิลปากรได้ประกาศให้ ปราสาทขอมบ้านพันนา หรือ กู่พันนา เป็นโบราณสถานของชาติ ในปีพ.ศ. 2478 ต่อมาในปี พ.ศ. 2542 ได้มีการขุดตกแต่งปราสาท จึงทำให้ขุดพบโบราณวัตถุที่สำคัญ อันได้แก่ เศียรพระวัชรธร, ชิ้นส่วนพระโพธิสัตว์วัชรปาณีทรงครุฑ, พระยมทรงกระบือ และชิ้นส่วนพระกรพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร ประติมากรรมเหล่านี้เป็นรูปเคารพในพุทธศาสนานิกายมหายาน ซึ่งมีรูปแบบศิลปะเขมรแบบบายน และนอกจากนี้ก็มีโบราณวัตถุสำคัญอีกมากมายที่ขุดพบ ณ สถานที่แห่งนี้ด้วย จากข้อมูลดังกล่าว ปราสาทขอมบ้านพันนา จึงถือว่าเป็นโบราณสถานอีกแห่งที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ของประเทศไทย ในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 แห่งอาณาจักรขอม มีจุดประสงค์เพื่อใช้เป็น “อโรคยาศาล” หรือสถานพยาบาลประจำชุมชน
ลักษณะของปราสาทเป็นอาคารยอดเดียว ฐานสี่เหลี่ยมผืนผ้า สร้างด้วยศิลาแลง บริเวณใกล้เคียงมีสระน้ำรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสที่ก่อด้วยศิลาแลงเป็นชั้นๆ หินศิลาแลง สมัยอารยธรรมขอม ที่ปรากฏในเขตจังหวัดสกลนคร ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนของประเทศไทย ลักษณะเด่น เป็นปราสาทขอม ที่ปรากฏน้อยมากในเขตภาคตะออกเฉียงเหนือตอนบน ลักษณะของปราสาทมียอดเดียว ฐานสี่เหลี่ยมผืนผ้า สร้างด้วยศิลาแลง ชื่อว่าสร้างสมัยเดียวกับปราสาทพระธาตุภูเพ็ก ปราสาทบางส่วนยังคงสภาพสมบูรณ์ ทุกๆวันจะมีนักท่องเที่ยวแวะมาชมความงดงามและถ่ายรูปเช็คอินไม่ชาดสาย
//////////////////// วัฒนะ แก้วก่า/สกลนคร
