สกลนคร ชุมชนเข้มแข็งตลาดอินแปงสินค้าเกษตรปลอดสารเปิดทุกวันพุธ-อาทิตย์
คึกคักสินค้าทางการเกษตรที่ตลาดอินแปง อ.กุดบาก บรรดาพ่อค้าแม่ค้านำมาขายอย่างหลากหลายล้วนเป็นพืชผักธรรมชาติไม่มีสารเคมีเจือปน และเป็นผักหายากใกล้สูญพันธุ์
นับตั้งแต่ปี 2530 เป็นต้นมา วิถีการดำรงชีพของชาวบ้านบัว หมู่ 5 ต.กุดบาก อ.กุดบาก จ.สกลนคร ที่เรียกตนเองว่าชาวกะเลิง ก็เริ่มเปลี่ยนแปลง ที่นี่เองเป็นจุดเริ่มต้นและการก่อเกิดของ เครือข่ายอินแปง
ซึ่งแต่เดิมนั้นชาวบ้านส่วนใหญ่ซึ่งเป็นเกษตรกร มีการใช้พื้นที่เพาะปลูกพืชเชิงเดี่ยว แต่ต่อมาถูกพลิกฟื้นสร้างเป็นป่าที่ช่วยให้ชุมชนอินแปง จ.สกลนคร หลุดพ้นจากความยากจน ด้วยการนำพืชผักพื้นบ้านและสัตว์ตามธรรมชาติมสจำหน่ายสร้างรายได้แก่ชุมชน
คุณธวัชชัย กุณวงษ์ หรือพี่เอก และคุณกันทรลักษ์ ทันจร หรือพี่ตุ๊ก ผู้ดูแลตลาดร่วมกันให้ข้อมูลว่า อินแปง มีความหมายว่าสถานที่อันศุกดิ์สิทธิ์อุดมเหมือนพระอินทร์แปง (สร้าง) เมื่อปี 2538 มหาวิทยาลัยราชภัฎสกลนคร ได้ร่วมกันทำโครงการศึกษาวิจัยวิถีชีวิตชาวกะเลิงบนเทือกเขาภูพาน และเมื่อ 3 ปีนี่เองนับเป็นจุดเริ่มต้นและการก่อเกิดของ “เครือข่ายอินแปง จากการค่อยๆ เกาะกลุ่มรวมตัวกันเพื่อแก้ปัญหาหนี้สิน การบุกรุกทำลายป่าที่เกิดจากการทำเกษตรพืชเชิงเดี่ยว โดยการชักชวนจากโครงการฯ ทำให้เกิดกลุ่มกองทุนพันธุ์ไม้พื้นบ้าน เพื่อการฟื้นฟูอนุรักษ์ และส่งเสริมการปลูกพืชพื้นบ้านขึ้น จนสามารถปลูกหวายแลกกับข้าวแก้ปัญหาการขาดแคลนข้าวได้ในระดับหนึ่ง และด้วยความหลากหลายของพันธุ์พืชพรรณไม้ต่างๆ ในป่าภูพาน ที่มีระบบนิเวศซึ่งมีความสำคัญต่อระบบสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมของชุมชนรอบภูพานเป็นอย่างมาก ความหลากหลายทางชีวภาพ อันเป็นต้นกำเนิดของสายน้ำสำคัญในเขตพื้นที่อีสานเหนือ เช่น น้ำอูน น้ำสงคราม น้ำพุง เป็นต้น เหมือนกับมีพระอินทร์ได้สร้างไว้ กลุ่มฯ จึงได้เปลี่ยนชื่อเป็น “กลุ่มอินแปง” เมื่อปี 2535 ให้สมกับอินแปงสถานที่อันอุดมเหมือนพระอินทร์แปง(สร้าง)
จวบกระทั่งปัจจุบัน จากกลุ่มพันธุ์ไม้พื้นบ้านที่เกิดจากกลุ่มเล็กๆ ของชาวบ้านจำนวน 13 คน ที่เริ่มจากเพาะพันธุ์หวาย กลายมาเป็นเครือข่ายอินแปง องค์กรชาวบ้านที่ทำงานรอบเขาภูพาน โดยมีภารกิจอินแปงที่มุ่งสร้างสังคมเกษตรกรรมอย่างยั่งยืนในชุมชนรอบเทือกเขาภูพาน เป็นภารกิจสำคัญ ครอบคลุมพื้นที่ 5 จังหวัด ได้แก่ สกลนคร นครพนม มุกดาหาร กาฬสินธุ์ และอุดรธานี โดยมีทั้งแกนนำที่เรียกว่าเป็นปราชญ์ของชาวบ้าน มีผู้นำจากแต่ละเครือข่าย มีครอบครัวต้นแบบ กลายเป็นเครือข่ายฯ ที่มีศูนย์ประสานงานหลักตั้งอยู่ที่บ้านบัว ต.กุดบาก อ.กุดบาก จ.สกลนคร สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสกลนครได้เข้ามามีส่วนร่วมในการผลักดันและส่งเสริมเรื่องของผักแปลงรวม สารชีวพันธุ์ไตรโครโรม่าซึ่งเป็นการป้องกันและกำจัดโรคพืช พร้อมให้คำแนะนำเกษตกรอย่างใกล้ชิด เมื่อได้ดำเนิน กุดบากโมเดลเป็นโครงการที่สามรถเห็นชัดว่าแก้ไข้ความยากจนได้ซึ่งเป็นโครงการที่ดี โดยแยกออกเป็นกลุ่ม แต่ละกลุ่มจะมีสมาชิก 15 คน ใน 5 คน เป็นผู้ต้องได้รับ ความช่วยเหลือ ส่วนอีก 10 คน เป็นผู้ทำแปลงผักปลอดสาร แล้วนำผลิตภัณฑ์ไปขาย ขณะนี้มีการมีสมชิกมากกว่า 18 กลุ่มแล้ว จนได้รับมาตรฐาฐาน GAP ทั้งนี้หวังตีตลาด ให้ได้นำไปสู่กุดบากโมเดลผักปลอดภัย
ดังนั้นศูนย์อินแปง เป็นศูนย์การเรียนรู้ของชุมชน ที่มีการจัดเวทีแลกเปลี่ยนประสบการณ์ของสมาชิกอย่างต่อเนื่อง มีสมาชิกเครือข่าย 84 หมู่บ้านซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวกะเลิงที่อยู่รอบๆ ภูพาน มีกิจกรรมเพื่อให้เกิดการเรียนรู้แก่ชุมชน ได้แก่ กลุ่มเด็กฮักถิ่น และทำกิจกรรมการแปรรูปผลผลิต การรักษาสุขภาพแบบพื้นบ้านการอนุรักษ์และการขยายพันธุ์พืช อินแปง เกิดจากแนวคิดที่ว่า “การพัฒนาแบบเอาปัญญามาก่อนเงิน” โดยคนในชุมชนจะร่วมกันคิดแก้ไขปัญหาบนพื้นฐานของทุนและทรัพยากรในชุมชนที่มีอยู่ อาทิ วิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรม ดิน น้ำ ป่า ความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่น จากนั้นจึงร่วมกันกำหนดเป็นแผนการผลิตสินค้าเกษตรและอาหารของชุมชนตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โดยเน้นการผลิตให้พออยู่พอกิน ถ้าเหลือจึงขายหรือแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่า ซึ่งทำควบคู่ไปกับการฟื้นฟูพื้นที่ป่าชุมชนจำนวน 132 ป่าพื้นที่รวมทั้งสิ้น 150,000 ไร่
ทั้งนี้ ผลจากความร่วมมือร่วมใจของชุมชนในศูนย์อินแปง ทำให้ประชาชนในพื้นที่มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น และพึ่งพาตนเองได้อย่างเข้มแข็ง ซึ่งไม่เพียงแต่ทำให้ความหลากหลายของพันธุ์พืชพื้นเมืองบริเวณเทือกเขาภูพานได้กลับคืน ยังเป็นการบริหารทรัพยากรธรรมชาติอย่างรู้คุณค่า ซึ่งเป็นแบบอย่างที่ดี และสมควรที่จะสนับสนุนให้ชุมชนอื่นๆได้เข้าไปเรียนรู้แนวคิด และกระบวนการบริหารจัดการของศูนย์อินแปง เพื่อนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ให้เหมาะสมกับชุมชนอื่นต่อไป
////////////////// วัฒนะ แก้วก่า/สกลนคร
